Een aardlekautomaat is een beveiligingscomponent die twee functies combineert in een apparaat: de aardlekbeveiliging van een aardlekschakelaar en de overbelastings- en kortsluitbeveiliging van een installatieautomaat. De internationale benaming is RCBO, wat staat voor Residual Current operated circuit Breaker with Overcurrent protection.

In plaats van een losse aardlekschakelaar met daarachter een installatieautomaat, doet de aardlekautomaat dit werk alleen. Dat klinkt als een klein verschil, maar in de praktijk heeft dit grote gevolgen voor de betrouwbaarheid en het gebruiksgemak van uw elektrische installatie.

Hoe werkt een aardlekautomaat?

Een aardlekautomaat bevat twee onafhankelijke beveiligingsmechanismen die samenwerken in een behuizing.

Aardlekbeveiliging

Net als bij een gewone aardlekschakelaar meet de RCBO continu het verschil tussen de uitgaande stroom (fase) en de terugkerende stroom (nul). Zodra er stroom weglekt naar de aarde, bijvoorbeeld via een persoon of een beschadigd apparaat, detecteert de somstroomtransformator dit verschil. Bij een lekstroom van 30 mA of meer schakelt de automaat direct uit.

Overbelastings- en kortsluitbeveiliging

Tegelijkertijd bevat de aardlekautomaat een thermisch-magnetisch uitschakelmechanisme, identiek aan dat van een installatieautomaat. Het thermische deel reageert op langdurige overbelasting (te veel apparaten op een groep). Het magnetische deel reageert op kortsluiting en schakelt binnen milliseconden uit.

Beide beveiligingen werken onafhankelijk van elkaar. Een aardlek schakelt de automaat uit. Overbelasting schakelt de automaat uit. Kortsluiting schakelt de automaat uit. In elk geval valt alleen de betreffende groep weg.

Het verschil tussen een aardlekschakelaar en een aardlekautomaat

Dit is een van de meest gestelde vragen bij het samenstellen van een groepenkast. Het verschil zit in de reikwijdte van de beveiliging en de gevolgen bij een storing.

Traditionele opbouw: aardlekschakelaar + installatieautomaten

In een traditionele groepenkast plaatst u een aardlekschakelaar die meerdere groepen beveiligt. Achter deze aardlekschakelaar hangen bijvoorbeeld vier installatieautomaten voor vier aparte groepen (licht, stopcontacten, keuken, wasmachine).

Het probleem: Wanneer er een aardlek optreedt op een van deze vier groepen, schakelt de aardlekschakelaar uit en vallen alle vier de groepen weg. U zit in het donker, terwijl het probleem misschien alleen bij de wasmachine zit.

Moderne opbouw: aardlekautomaten per groep

Met aardlekautomaten heeft elke groep een eigen aardlekbeveiliging. Bij een aardlek op de wasmachinegroep valt alleen die groep weg. De verlichting, stopcontacten en keuken blijven gewoon functioneren.

Vergelijkingstabel

Eigenschap	Aardlekschakelaar + automaat	Aardlekautomaat (RCBO)
Aardlekbeveiliging	Ja, voor meerdere groepen tegelijk	Ja, per individuele groep
Overbelastingsbeveiliging	Via aparte installatieautomaat	Ingebouwd
Kortsluitbeveiliging	Via aparte installatieautomaat	Ingebouwd
Bij aardlek vallen uit:	Alle groepen achter de schakelaar	Alleen de betreffende groep
Aantal modules in kast	2 + aantal automaten	1 per groep
Kosten per groep	Lager	Hoger
Storingszoeken	Lastiger (meerdere groepen uit)	Eenvoudiger (direct zichtbaar welke groep)

Voordelen van aardlekautomaten

De populariteit van aardlekautomaten is de afgelopen jaren flink gegroeid. Daar zijn goede redenen voor.

1. Selectiviteit per groep

Het grootste voordeel is dat bij een storing alleen de betreffende groep uitvalt. Dit verhoogt het comfort en de veiligheid. Denk aan situaties als:

• Uw diepvries blijft doordraaien als er een probleem is met de wasmachine
• De verlichting blijft werken als er een aardlek is in de keuken
• Uw alarmsysteem blijft functioneren bij een storing op een andere groep

2. Eenvoudiger storingszoeken

Wanneer een aardlekautomaat uitschakelt, weet u direct welke groep het probleem veroorzaakt. Bij een traditionele opbouw moet u groep voor groep testen om de oorzaak te vinden. Dat bespaart tijd en frustratie.

3. Hogere beschikbaarheid

In een woning met steeds meer elektrische apparaten (warmtepomp, laadpaal, zonnepanelen, domotica) wordt de beschikbaarheid van stroom belangrijker. Een enkele aardlekschakelaar die de hele woning uitschakelt is dan een groter probleem dan vroeger.

4. Voldoen aan moderne eisen

De NEN 1010 norm, die de eisen voor elektrische installaties in Nederland beschrijft, stuurt steeds meer richting selectieve beveiliging. Met aardlekautomaten voldoet u aan deze richting zonder ingewikkelde selectiviteitsberekeningen.

Nadelen van aardlekautomaten

Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat aardlekautomaten niet alleen voordelen hebben. Er zijn enkele aandachtspunten.

1. Hogere aanschafkosten

Een aardlekautomaat is duurder dan de combinatie van een aardlekschakelaar en een installatieautomaat. Wanneer u vier groepen heeft, is de traditionele opbouw (een aardlekschakelaar + vier installatieautomaten) goedkoper dan vier losse aardlekautomaten.

Het verschil in kosten wordt kleiner naarmate u meer groepen heeft. Bij acht of meer groepen heeft u in de traditionele opbouw al twee aardlekschakelaars nodig (een aardlekschakelaar mag niet te veel groepen bedienen), waardoor het prijsverschil afneemt.

2. Breedte in de groepenkast

Een aardlekautomaat is breder dan een standaard installatieautomaat. Waar een installatieautomaat doorgaans 1 module breed is, neemt een aardlekautomaat 2 modules in beslag. Dit betekent dat u een grotere groepenkast nodig kunt hebben.

Anderzijds vervalt de aardlekschakelaar (die zelf ook 2 of 4 modules breed is), waardoor het netto ruimteverschil kleiner is dan het op het eerste gezicht lijkt.

3. Meer componenten om te beheren

Bij vervanging wisselt u met een aardlekautomaat het complete apparaat. Bij de traditionele opbouw kunt u alleen de installatieautomaat of alleen de aardlekschakelaar vervangen, afhankelijk van wat defect is. In de praktijk weegt dit nadeel niet zwaar, omdat vervanging zelden nodig is.

Typen aardlekautomaten

Net als bij aardlekschakelaars bestaan aardlekautomaten in verschillende typen, gebaseerd op het soort lekstroom dat ze detecteren.

Type A

De standaard voor woningtoepassingen. Detecteert sinusvormige wisselstroomlekken en pulserende gelijkstroomlekken. Geschikt voor de meeste huishoudelijke apparaten, inclusief wasmachines, vaatwassers en inductiekookplaten.

Type B

Voor toepassingen met zuivere gelijkstroomcomponenten. Verplicht bij bepaalde laadpalen voor elektrische auto's, sommige warmtepompen en zonnepaneel-omvormers zonder galvanische scheiding. Type B aardlekautomaten zijn duurder en breder dan Type A.

Karakteristieken

Daarnaast heeft elke aardlekautomaat een uitschakelkarakteristiek voor het overbelastings- en kortsluitdeel:

• B-karakteristiek: Standaard voor woningen. Schakelt uit bij 3 tot 5 keer de nominale stroom. Geschikt voor lichtgroepen en stopcontactgroepen.
• C-karakteristiek: Voor groepen met hogere inschakelstromen. Schakelt uit bij 5 tot 10 keer de nominale stroom. Geschikt voor motoren, compressoren en sommige warmtepompen.

Op flinkelektro.nl vindt u aardlekautomaten van SEP in zowel Type A als Type B, met B- en C-karakteristiek.

Wanneer kiest u voor een aardlekautomaat?

De keuze tussen een traditionele opbouw en aardlekautomaten hangt af van uw situatie en wensen.

Aardlekautomaten zijn een goede keuze wanneer:

• U een nieuwe groepenkast laat samenstellen en selectiviteit belangrijk vindt
• U apparatuur heeft die altijd stroom moet hebben (vriezer, alarmsysteem, server)
• U de groepenkast van een nieuwbouwwoning inricht
• U storingen snel wilt kunnen lokaliseren
• U toekomstige uitbreidingen (laadpaal, warmtepomp) wilt voorbereiden

De traditionele opbouw volstaat wanneer:

• U een beperkt budget heeft en weinig groepen nodig heeft
• U een bestaande groepenkast heeft die verder goed functioneert
• De installatie eenvoudig is (bijvoorbeeld een klein appartement met 4 groepen)

Combinatie is ook mogelijk

In de praktijk worden beide oplossingen ook gecombineerd. Bijvoorbeeld: een aardlekautomaat voor de vriezergroep en de alarmgroep (zodat deze nooit onnodig uitvallen), en een aardlekschakelaar met installatieautomaten voor de overige groepen. Dit biedt een balans tussen kosten en selectiviteit.

Ruimtebesparing in moderne groepenkasten

Een veelgehoord argument voor aardlekautomaten is ruimtebesparing. Klopt dat eigenlijk?

Rekenvoorbeeld: 8 groepen

Traditionele opbouw:

• 2x aardlekschakelaar (elk 4 modules breed) = 8 modules
• 8x installatieautomaat (elk 1 module breed) = 8 modules
• Totaal: 16 modules

Met aardlekautomaten:

• 8x aardlekautomaat (elk 2 modules breed) = 16 modules
• Totaal: 16 modules

In dit voorbeeld is er geen verschil. Maar in de traditionele opbouw moet u ook kamrail, verdeelkammen en extra bedrading rekenen, die bij aardlekautomaten eenvoudiger is. Bij meer groepen verschuift het voordeel richting aardlekautomaten.

Het echte ruimtevoordeel zit in de eenvoudigere indeling. Elke aardlekautomaat staat op zichzelf en hoeft niet gekoppeld te worden aan een specifieke aardlekschakelaar. Dat maakt de indeling van uw groepenkast overzichtelijker.

Aansluiten van een aardlekautomaat

Het aansluiten van een aardlekautomaat is werk voor een erkend elektricien. De aansluiting is vergelijkbaar met die van een gewone installatieautomaat, maar met het verschil dat zowel de fase als de nul aangesloten moeten worden.

Belangrijke aandachtspunten:

• De fase en nul van dezelfde groep moeten altijd op dezelfde aardlekautomaat aangesloten worden
• De nuldraad mag niet gedeeld worden met andere groepen (dit veroorzaakt ongewenste uitschakelingen)
• Na plaatsing moet de testknop gecontroleerd worden
• De aardlekautomaat moet passen op de DIN-rail in uw groepenkast

Wilt u zelf uw groepenkast samenstellen? Gebruik dan de configurator op flinkelektro.nl om de juiste componenten te selecteren. De feitelijke montage en aansluiting laat u vervolgens over aan een vakman.

Veelgestelde vragen over aardlekautomaten

Wat is het verschil tussen een RCBO en een aardlekautomaat?

Er is geen verschil. RCBO is de internationale technische aanduiding (Residual Current operated circuit Breaker with Overcurrent protection). Aardlekautomaat is de gangbare Nederlandse benaming voor hetzelfde product.

Kan ik een aardlekautomaat gebruiken als vervanging voor een aardlekschakelaar?

Niet als directe vervanging. Een aardlekautomaat vervangt de combinatie van een aardlekschakelaar en een installatieautomaat voor een specifieke groep. Als u overstapt van een aardlekschakelaar met automaten naar aardlekautomaten, heeft u per groep een RCBO nodig.

Hoe test ik een aardlekautomaat?

Op dezelfde manier als een aardlekschakelaar: druk op de testknop (T). De aardlekautomaat moet direct uitschakelen. Test dit minimaal twee keer per jaar. Als de automaat niet reageert op de testknop, schakel de groep dan uit en laat de aardlekautomaat vervangen.

Hoeveel kost een aardlekautomaat?

Een Type A aardlekautomaat kost ongeveer €35 tot €60. Een Type B variant kost €80 tot €150. De prijs hangt verder af van de karakteristiek (B of C) en de nominale stroom. Bekijk het actuele aanbod op flinkelektro.nl voor de meest recente prijzen.

Kan ik in mijn bestaande groepenkast aardlekautomaten plaatsen?

In veel gevallen wel, maar het hangt af van de beschikbare ruimte en de huidige indeling van uw kast. Een aardlekautomaat is 2 modules breed, terwijl een installatieautomaat 1 module breed is. Controleer of er voldoende ruimte is, of overweeg een grotere kast.

Past een SEP aardlekautomaat in elke groepenkast?

SEP aardlekautomaten zijn ontworpen voor montage op standaard 35 mm DIN-rail. Dit is de standaard in vrijwel alle groepenkasten in Nederland. De componenten passen dus in de meeste kasten, mits er voldoende vrije modules beschikbaar zijn.

Heb ik naast aardlekautomaten nog een hoofdschakelaar nodig?

Ja. Een hoofdschakelaar is altijd vereist om de gehele installatie spanningsloos te kunnen maken. De hoofdschakelaar staat voor alle andere componenten in de groepenkast. Aardlekautomaten vervangen de hoofdschakelaar niet.

Advies op maat nodig?

Twijfelt u of aardlekautomaten de juiste keuze zijn voor uw situatie? Of wilt u hulp bij het samenstellen van een complete groepenkast? Het team van Flink Elektro denkt graag met u mee.

• Telefoon: 0524-711007 (dagelijks bereikbaar tot 22:00)
• WhatsApp: 0654977720
• E-mail: info@flinkelektro.nl

Bekijk het aanbod aardlekautomaten van SEP of gebruik de groepenkast-configurator om direct aan de slag te gaan.