Uw groepenkast bevat meerdere aardlekschakelaars die de veiligheid van uw elektrische installatie waarborgen. Maar wist u dat niet elke aardlekschakelaar hetzelfde werkt? Er bestaan grote verschillen in type, gevoeligheid en schakeltijd.
Wat is een aardlekschakelaar?
Een aardlekschakelaar (ook wel RCD genoemd, Residual Current Device) bewaakt het verschil tussen de stroom die via de fasedraad naar een apparaat gaat en de stroom die via de nuldraad terugkomt. Zodra er stroom "weglekt" naar de aarde, bijvoorbeeld via een persoon die een defect apparaat aanraakt, schakelt de aardlekschakelaar de stroomkring uit.
De meeste aardlekschakelaars in woningen zijn afgesteld op 30 mA. Dat is de waarde waarbij de schakelaar uitschakelt. Deze 30 mA is de grenswaarde die als veilig wordt beschouwd voor personen.
Wat is selectief schakelen?
Selectief schakelen betekent dat bij een aardlek alleen de groep uitschakelt waar het probleem zich voordoet, en niet de volledige installatie. Dit is een groot voordeel ten opzichte van een installatie zonder selectiviteit, waar een enkel defect de stroom in het hele huis kan uitschakelen.
Waarom is selectiviteit belangrijk?
Stel, u hebt een aardlek in de badkamer. Zonder selectieve opbouw schakelt de hoofdschakelaar uit en valt de stroom in uw hele woning weg. Uw koelkast stopt, de verwarming valt uit, de verlichting gaat uit en eventuele beveiligingssystemen stoppen.
Met een selectieve opbouw schakelt alleen de aardlekschakelaar van de badkamergroep uit. De rest van uw woning functioneert gewoon door. U kunt het probleem in de badkamer rustig opsporen terwijl de rest van uw installatie beschikbaar blijft.
Hoe werkt selectiviteit in de praktijk?
Selectiviteit bereikt u door een gelaagde opbouw van aardlekbeveiliging in uw groepenkast:
Stap 1: Selectieve hoofdschakelaar plaatsen Bovenaan in de groepenkast plaatst u een selectieve (vertraagde) aardlekschakelaar. Deze heeft een hogere gevoeligheid van 100 mA of 300 mA en een ingebouwde vertraging (type S). Hierdoor reageert deze schakelaar iets langzamer dan de aardlekschakelaars daaronder.
Stap 2: Groeps-aardlekschakelaars van 30 mA Onder de selectieve hoofdschakelaar plaatst u per groep (of per cluster van groepen) een aardlekschakelaar van 30 mA. Deze reageert sneller dan de selectieve schakelaar erboven.
Stap 3: Het resultaat Bij een aardlek reageert de 30 mA-aardlekschakelaar van de betreffende groep het snelst. De selectieve hoofdschakelaar "ziet" het lek ook, maar door de ingebouwde vertraging wacht deze net lang genoeg om de groepsschakelaar de kans te geven het probleem op te lossen. Alleen als de groepsschakelaar faalt, grijpt de hoofdschakelaar in.
Typen aardlekschakelaars: A, B en meer
Naast het onderscheid in selectiviteit bestaan er verschillende typen aardlekschakelaars, elk geschikt voor andere soorten lekstromen. De twee belangrijkste voor woninginstallaties zijn Type A en Type B.
Type A aardlekschakelaar
Type A is de standaard in de meeste woninginstallaties. Deze aardlekschakelaar detecteert:
- Wisselstroom-lekstromen (sinusvormig)
- Pulserende gelijkstroom-lekstromen
Voor de meeste huishoudelijke apparaten is Type A voldoende. Denk aan verlichting, wasmachine, vaatwasser, koelkast en de meeste andere apparaten die op het lichtnet zijn aangesloten.
Type B aardlekschakelaar
Type B is gevoeliger en detecteert alles wat Type A ook detecteert, plus:
- Zuivere gelijkstroom-lekstromen (DC-component)
- Hoogfrequente lekstromen
Dit maakt Type B noodzakelijk bij apparaten die intern gelijkstroom produceren en waarbij die gelijkstroom bij een defect via de aardleiding kan weglekken. Een Type A aardlekschakelaar kan deze gelijkstroom-lekstroom niet detecteren, waardoor de beveiliging niet werkt.
Type A vs Type B: vergelijkingstabel
| Eigenschap | Type A | Type B |
|---|---|---|
| Detecteert wisselstroom-lekstroom | Ja | Ja |
| Detecteert pulserende DC-lekstroom | Ja | Ja |
| Detecteert zuivere DC-lekstroom | Nee | Ja |
| Detecteert hoogfrequente lekstroom | Nee | Ja |
| Geschikt voor standaard huishoudelijke apparaten | Ja | Ja |
| Geschikt voor laadpalen (EV) | Beperkt* | Ja |
| Geschikt voor transformerloze omvormers (zonnepanelen) | Beperkt* | Ja |
| Geschikt voor inductiekookplaten | Beperkt* | Ja |
| Prijs (indicatief) | ca. 40 - 80 euro | ca. 150 - 400 euro |
| Beschikbaar als selectieve variant | Ja | Ja |
*Type A is in sommige gevallen voldoende als het apparaat een ingebouwde DC-lekstroomdetectie heeft (zoals sommige laadpalen met Type A EV-bescherming). Raadpleeg altijd de installatievoorschriften van het betreffende apparaat.
Wanneer is een Type B aardlekschakelaar verplicht?
De NEN 1010 (de Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties) schrijft voor dat u een aardlekschakelaar moet gebruiken die geschikt is voor het type lekstroom dat kan optreden. In de praktijk betekent dit dat Type B verplicht of sterk aanbevolen is bij de volgende toepassingen:
1. Laadpalen voor elektrische voertuigen
Laadpalen gebruiken intern een gelijkrichter om wisselstroom om te zetten naar gelijkstroom voor de accu van de auto. Bij een defect kan er een DC-lekstroom ontstaan die een Type A aardlekschakelaar niet detecteert.
Let op: Sommige laadpalen hebben een ingebouwde DC-lekstroomdetectie (6 mA DC). Bij deze laadpalen volstaat een Type A aardlekschakelaar, omdat het apparaat zelf de DC-component bewaakt. Controleer altijd de specificaties van uw laadpaal.
2. Zonnepanelen met transformerloze omvormer
Moderne omvormers voor zonnepanelen zijn vaak transformerloos. Dit maakt ze lichter en efficienter, maar het betekent ook dat er bij een defect een DC-lekstroom kan optreden. Bij gebruik van een transformerloze omvormer is een Type B aardlekschakelaar nodig, tenzij de omvormer een ingebouwde RCMU (Residual Current Monitoring Unit) heeft.
Veel omvormers van bekende merken beschikken over een interne RCMU. Controleer dit in de specificaties van uw omvormer. Heeft de omvormer geen RCMU, dan is Type B verplicht.
3. Inductiekookplaten
Inductiekookplaten werken met hoogfrequente wisselstromen om de pan te verwarmen. Bij bepaalde defecten kunnen lekstromen ontstaan die buiten het detectiebereik van een Type A aardlekschakelaar vallen.
In de praktijk adviseren veel installateurs om voor inductiekookplaten een Type B of minimaal een Type A met aanvullende bescherming te gebruiken. Raadpleeg de installatiehandleiding van uw kookplaat.
4. Frequentiegeregelde apparaten
Warmtepompen, airconditioning en andere apparaten met een frequentieomvormer (VFD/inverter) kunnen eveneens DC-lekstromen veroorzaken. Ook hier kan een Type B aardlekschakelaar noodzakelijk zijn.
NEN 1010 en de eisen rondom aardlekbeveiliging
De NEN 1010 is de norm die in Nederland geldt voor elektrische installaties in woningen en gebouwen. Met betrekking tot aardlekschakelaars stelt de NEN 1010 onder meer het volgende:
- Alle groepen in een woning moeten zijn beveiligd met een aardlekschakelaar van maximaal 30 mA.
- De aardlekschakelaar moet geschikt zijn voor het type lekstroom dat in de betreffende stroomkring kan optreden.
- Bij apparaten die DC-lekstromen kunnen veroorzaken, is een Type B (of een Type A in combinatie met een apparaat met ingebouwde DC-detectie) vereist.
- Selectieve opbouw wordt aanbevolen om te voorkomen dat een enkel defect de gehele installatie uitschakelt.
Belangrijk: De NEN 1010 wordt regelmatig herzien. Raadpleeg altijd de meest recente versie of laat u adviseren door een erkend installateur.
Selectieve aardlekschakelaar: Type S
Een selectieve aardlekschakelaar wordt ook wel aangeduid als Type S (van het Engelse "selective" of "short time delayed"). Het verschil met een gewone aardlekschakelaar zit in de reactietijd:
- Gewone aardlekschakelaar (30 mA): Schakelt binnen 40 milliseconden uit.
- Selectieve aardlekschakelaar (100/300 mA, Type S): Heeft een ingebouwde vertraging en schakelt pas uit na minimaal 40 milliseconden, maar binnen 150 milliseconden.
Door dit tijdverschil krijgt de snellere 30 mA-groepsschakelaar de kans om als eerste uit te schakelen. De selectieve hoofdschakelaar dient als vangnet.
Gevoeligheid: 100 mA of 300 mA?
Voor de selectieve hoofdschakelaar kunt u kiezen tussen 100 mA en 300 mA:
- 100 mA selectief: Biedt nog enige mate van persoonsbescherming naast selectiviteit. Wordt vaak toegepast in woningen.
- 300 mA selectief: Biedt vooral brandbescherming. Wordt vaker toegepast in utiliteitsbouw en bij grotere installaties.
In woningen is een 100 mA selectieve aardlekschakelaar de meest gebruikelijke keuze als hoofdschakelaar.
Kosten: wat kost een selectieve of Type B aardlekschakelaar?
De kosten van aardlekschakelaars lopen sterk uiteen, afhankelijk van het type, het merk en de specificaties.
| Type schakelaar | Indicatieve prijs |
|---|---|
| Type A, 30 mA, 2-polig | 40 - 80 euro |
| Type A, 30 mA, 4-polig | 60 - 120 euro |
| Type A selectief, 100 mA, 4-polig | 80 - 150 euro |
| Type B, 30 mA, 2-polig | 150 - 250 euro |
| Type B, 30 mA, 4-polig | 200 - 400 euro |
| Type B selectief, 300 mA, 4-polig | 250 - 500 euro |
Type B aardlekschakelaars zijn dus aanzienlijk duurder dan Type A. Dit komt door de complexere technologie die nodig is om DC-lekstromen te detecteren. Toch is deze investering noodzakelijk als uw installatie apparaten bevat die DC-lekstromen kunnen veroorzaken. Een aardlekschakelaar die het probleem niet kan detecteren, biedt immers geen bescherming.
Bij flinkelektro.nl vindt u SEP aardlekschakelaars in diverse typen en uitvoeringen. SEP levert betrouwbare componenten die voldoen aan de geldende normen.
Praktisch: zo bouwt u een selectieve groepenkast op
Een selectieve groepenkast voor een moderne woning met zonnepanelen en een laadpaal zou er als volgt uit kunnen zien:
- 1. Hoofdschakelaar: Selectieve aardlekschakelaar 100 mA, Type S, 4-polig
- 2. Groep verlichting: Aardlekschakelaar 30 mA Type A + installatieautomaat B10A
- 3. Groep wandcontactdozen keuken: Aardlekschakelaar 30 mA Type A + installatieautomaat B16A
- 4. Groep wandcontactdozen woonkamer: Aardlekschakelaar 30 mA Type A + installatieautomaat B16A
- 5. Groep wasmachine/droger: Aardlekschakelaar 30 mA Type A + installatieautomaat B16A
- 6. Groep inductiekookplaat: Aardlekschakelaar 30 mA Type B + installatieautomaat B16A of C16A
- 7. Groep laadpaal: Aardlekschakelaar 30 mA Type B + installatieautomaat C16A of C20A
- 8. Groep zonnepanelen: Via PV-verdeler met aardlekschakelaar 30 mA Type B + installatieautomaat
Bij een storing in de kookplaat schakelt alleen de Type B aardlekschakelaar van groep 6 uit. Alle andere groepen blijven gewoon werken.
Bekijk de oplossingen op flinkelektro.nl voor voorbeelden van selectief opgebouwde groepenkasten.
Waar moet u op letten bij de aanschaf?
Bij het kiezen van een aardlekschakelaar let u op de volgende punten:
- Type (A, B, of anders): Kies het type dat past bij de apparaten op de betreffende groep.
- Gevoeligheid (mA): 30 mA voor groepsbescherming, 100/300 mA voor selectieve hoofdschakelaars.
- Selectief of niet: Type S voor de hoofdschakelaar, standaard voor groepsschakelaars.
- Aantal polen: 2-polig voor eenfase-groepen, 4-polig voor driefase-groepen en hoofdschakelaars.
- Nominale stroom (A): Moet gelijk zijn aan of hoger dan de stroom die door de schakelaar loopt.
- Merk en kwaliteit: Kies een betrouwbaar merk zoals SEP dat voldoet aan de Europese normen.
Veelgestelde vragen
Kan ik zelf een aardlekschakelaar vervangen?
Werkzaamheden aan de groepenkast mogen alleen worden uitgevoerd door een erkend installateur. Dit is niet alleen vanwege de veiligheid, maar ook omdat onjuiste installatie de beveiliging onwerkzaam kan maken. Bovendien is het voor uw verzekering van belang dat de installatie door een vakman is aangelegd.
Is een Type B aardlekschakelaar altijd nodig bij een laadpaal?
Niet altijd. Als uw laadpaal een ingebouwde DC-lekstroomdetectie (6 mA DC) heeft, kunt u volstaan met een Type A aardlekschakelaar. Dit staat vermeld in de specificaties van de laadpaal. Bij twijfel is Type B de veiligste keuze.
Wat gebeurt er als ik een Type A gebruik waar Type B nodig is?
De Type A aardlekschakelaar kan de DC-lekstroom niet detecteren. Dit betekent dat bij een defect de beveiliging niet uitschakelt. Er bestaat dan gevaar voor elektrocutie of brand. Gebruik altijd het juiste type voor uw installatie.
Hoeveel aardlekschakelaars heb ik nodig in mijn groepenkast?
Dat hangt af van het aantal groepen en de gewenste selectiviteit. Een moderne groepenkast heeft doorgaans minimaal twee aardlekschakelaars van 30 mA (om de groepen te verdelen) plus een selectieve hoofdschakelaar. Bij apparaten die Type B vereisen, komt daar nog een of meer Type B aardlekschakelaars bij.
Kan ik een selectieve aardlekschakelaar als enige beveiliging gebruiken?
Nee. Een selectieve aardlekschakelaar van 100 mA of 300 mA is niet bedoeld als enige beveiliging. De NEN 1010 schrijft voor dat elke groep beveiligd moet zijn met een aardlekschakelaar van maximaal 30 mA. De selectieve schakelaar dient als extra laag erboven.
Wat kost het om mijn groepenkast selectief te maken?
De kosten hangen af van de huidige situatie. Als uw groepenkast al voldoende ruimte heeft, zijn de kosten voornamelijk de selectieve hoofdschakelaar (80 tot 150 euro voor Type A) plus het arbeidsuur van de installateur. Bij een volledige vervanging van de groepenkast komen daar de kosten van de nieuwe kast en de overige componenten bij.
Hulp nodig bij het kiezen?
Twijfelt u welk type aardlekschakelaar u nodig hebt voor uw situatie? De specialisten van Flink Elektro helpen u graag verder. Bekijk het aanbod aardlekschakelaars op flinkelektro.nl of neem contact op:
- Telefoon: 0524-711007 (dagelijks bereikbaar tot 22:00)
- WhatsApp: 0654977720
- E-mail: info@flinkelektro.nl
Wij adviseren u graag over de juiste aardlekschakelaar voor uw groepenkast, of het nu gaat om een standaard Type A, een selectieve hoofdschakelaar of een Type B voor uw laadpaal of zonnepanelen.
