Een aardlekschakelaar is een beveiligingscomponent in uw groepenkast die beschermt tegen elektrische schokken. Het apparaat detecteert wanneer er stroom weglekt naar de aarde, bijvoorbeeld via uw lichaam, en schakelt de stroomtoevoer binnen milliseconden uit. Zonder aardlekschakelaar kan een aardlek leiden tot levensgevaarlijke situaties.

In iedere moderne groepenkast in Nederland is minimaal een aardlekschakelaar verplicht. De component wordt ook wel aangeduid als RCD (Residual Current Device) of in de volksmond als "aardlekbeveiliging".

Hoe werkt een aardlekschakelaar?

De schakelaar meet continu het verschil tussen de stroom die via de fasedraad naar een apparaat gaat en de stroom die via de nuldraad terugkomt.

Bij een normaal werkende installatie zijn deze twee stromen precies gelijk. Er gaat evenveel stroom heen als terug. Zodra er stroom weglekt via een andere weg, bijvoorbeeld door de aarde of via het lichaam van een persoon, ontstaat er een verschil tussen de heen- en terugstroom.

Het somstroomprincipe

In de aardlekschakelaar zit een ringvormige kern (een zogenaamde somstroomtransformator) waar zowel de fase- als de nuldraad doorheen lopen. Wanneer de stromen gelijk zijn, heffen de magnetische velden elkaar op en gebeurt er niets.

Zodra er een verschil optreedt dat groter is dan de ingestelde drempelwaarde (bijvoorbeeld 30 mA), genereert de kern een signaal. Dit signaal activeert een mechanisme dat de schakelaar uitschakelt. Dit hele proces duurt slechts enkele tientallen milliseconden.

Let op: Een aardlekschakelaar beschermt alleen tegen aardlekstromen. Tegen overbelasting en kortsluiting heeft u een installatieautomaat nodig. Beide componenten werken samen in uw groepenkast.

Typen aardlekschakelaars

Niet iedere aardlekschakelaar is hetzelfde. Er bestaan verschillende typen, elk geschikt voor specifieke toepassingen. De keuze hangt af van het soort apparatuur dat u wilt beveiligen.

Type AC

Type AC is het meest basale type. Deze aardlekschakelaar detecteert alleen sinusvormige wisselstroomlekken. Dat is de "gewone" stroom die uit het lichtnet komt.

Toepassing: Type AC werd vroeger veel toegepast in woningen, maar is tegenwoordig niet meer voldoende voor de meeste situaties. Moderne apparaten zoals wasmachines, vaatwassers en inductiekookplaten produceren ook niet-sinusvormige lekstromen die een Type AC niet detecteert.

Type A

Type A detecteert zowel sinusvormige wisselstroomlekken als pulserende gelijkstroomlekken. Dit maakt het type geschikt voor de meeste huishoudelijke apparaten.

Toepassing: Type A is in Nederland de standaard voor woninginstallaties. Apparaten met elektronische regelingen, zoals wasmachines, afwasmachines, inductiekookplaten en dimmers, produceren pulserende gelijkstromen. Een Type A aardlekschakelaar herkent deze lekstromen wel, een Type AC niet.

Bij flinkelektro.nl vindt u een ruim assortiment SEP aardlekschakelaars van Type A, geschikt voor de meeste woningtoepassingen.

Type B

Type B is het meest gevoelige type. Naast alles wat Type A detecteert, herkent deze ook zuivere gelijkstroomlekken en hoogfrequente lekstromen.

Toepassing: Type B is verplicht bij installaties met frequentieomvormers, zoals bepaalde warmtepompen, laadpalen voor elektrische auto's en zonnepaneel-omvormers zonder eigen galvanische scheiding. De kosten van een Type B aardlekschakelaar liggen hoger dan Type A, maar de toepassing vereist dit.

Type A-S (selectief)

Een selectieve aardlekschakelaar, aangeduid met de letter S, heeft een ingebouwde vertraging. Deze vertraging voorkomt dat de hoofdaardlekschakelaar eerder uitschakelt dan een aardlekschakelaar verderop in de installatie.

Toepassing: Type A-S wordt gebruikt als hoofd-aardlekschakelaar in installaties met meerdere aardlekschakelaars of aardlekautomaten. Door de vertraging schakelt eerst de aardlekschakelaar van de betreffende groep uit, en niet de gehele installatie. Dit noemt men selectiviteit. Lees meer in ons artikel over selectieve en Type B aardlekschakelaars.

Overzicht typen aardlekschakelaars

Type	Detecteert	Typische toepassing
Type AC	Sinusvormige wisselstroomlekken	Verouderd, niet meer aanbevolen
Type A	Wisselstroom + pulserende gelijkstroom	Standaard voor woningen
Type B	Wisselstroom + alle vormen gelijkstroom	Laadpalen, warmtepompen, omvormers
Type A-S	Wisselstroom + pulserende gelijkstroom (met vertraging)	Hoofd-aardlekschakelaar bij selectieve opbouw

Verschil tussen 30 mA, 100 mA en 300 mA

De gevoeligheid van een aardlekschakelaar wordt uitgedrukt in milliampere (mA). Dit is de hoeveelheid lekstroom waarbij de schakelaar uitschakelt. Elk niveau heeft een specifiek doel.

30 mA: bescherming van personen

Een aardlekschakelaar van 30 mA is bedoeld als bescherming tegen elektrische schokken bij personen. Uit onderzoek blijkt dat een stroom van 30 mA door het menselijk lichaam in de meeste gevallen nog geen hartfalen veroorzaakt, mits de stroom snel genoeg wordt onderbroken.

In woningen is een 30 mA aardlekschakelaar de norm. Alle groepen die toegankelijk zijn voor bewoners moeten beschermd zijn met maximaal 30 mA.

100 mA en 300 mA: bescherming tegen brand

Aardlekschakelaars van 100 mA of 300 mA zijn niet bedoeld als persoonsbescherming. Ze beschermen tegen brandgevaar door lekstromen die te klein zijn om een installatieautomaat te laten uitschakelen, maar groot genoeg om warmteontwikkeling te veroorzaken.

Toepassing 100 mA / 300 mA:

• Hoofdverdeling van een gebouw
• Installaties in de landbouw
• Situaties waar selectiviteit vereist is ten opzichte van 30 mA schakelaars

Waarschuwing: Gebruik nooit een 100 mA of 300 mA aardlekschakelaar als enige beveiliging op groepen die door personen worden aangeraakt. Deze waarden zijn te hoog om u betrouwbaar tegen elektrocutie te beschermen.

De testknop: hoe test u uw aardlekschakelaar?

Elke aardlekschakelaar heeft een testknop, meestal aangeduid met de letter "T". Door op deze knop te drukken, simuleert u een aardlek. De schakelaar moet dan onmiddellijk uitschakelen.

Hoe vaak testen?

Het advies is om uw aardlekschakelaar minimaal twee keer per jaar te testen. Kies twee vaste momenten, bijvoorbeeld bij de overgang naar winter- en zomertijd. Zo vergeet u het niet.

Stap-voor-stap: aardlekschakelaar testen

1. Zorg dat u droog staat. Sta niet op een natte vloer wanneer u bij de groepenkast staat.
2. Druk op de testknop (T). U hoeft de schakelaar niet eerst uit te zetten.
3. Controleer of de schakelaar uitschakelt. De hendel moet naar de "uit"-stand springen.
4. Zet de schakelaar weer aan. Duw de hendel terug naar de "aan"-stand.

Als de aardlekschakelaar niet uitschakelt bij het drukken op de testknop, is er iets mis. Neem in dat geval contact op met een erkend elektricien. Gebruik de betreffende groepen niet totdat het probleem is verholpen.

Wanneer moet u een aardlekschakelaar vervangen?

Een aardlekschakelaar gaat niet eeuwig mee. Er zijn verschillende situaties waarin vervanging nodig of verstandig is.

Vervanging is nodig wanneer:

• De testknop niet meer werkt (de schakelaar schakelt niet uit bij het testen)
• De aardlekschakelaar regelmatig zonder aanwijsbare reden uitschakelt (nuisance tripping)
• Er zichtbare schade is, zoals brandsporen, verkleuring of een gesmolten behuizing
• De aardlekschakelaar ouder is dan 10 tot 15 jaar (afhankelijk van fabrikant en gebruik)
• U uw installatie uitbreidt met apparatuur die een ander type vereist (bijvoorbeeld van Type A naar Type B bij plaatsing van een laadpaal)

Vervanging is verstandig wanneer:

• U nog Type AC aardlekschakelaars heeft (verouderd en niet geschikt voor moderne apparaten)
• U wilt overstappen naar een selectieve opbouw om te voorkomen dat de hele woning uitvalt bij een aardlek in een groep
• U uw groepenkast vernieuwt of uitbreidt

Op flinkelektro.nl vindt u aardlekschakelaars van SEP in diverse typen en uitvoeringen. De componenten zijn geschikt voor montage op standaard DIN-rail in uw groepenkast.

De aardlekschakelaar in uw groepenkast

In een groepenkast neemt de aardlekschakelaar een vaste positie in. Meestal bevindt deze zich achter de hoofdschakelaar en voor de installatieautomaten.

Typische opbouw:

1. Hoofdschakelaar - schakelt de gehele installatie aan en uit
2. Aardlekschakelaar(s) - beschermt tegen aardlekstromen
3. Installatieautomaten - beschermen individuele groepen tegen overbelasting en kortsluiting

De aardlekschakelaar beveiligt doorgaans meerdere groepen tegelijk. Een 4-polige aardlekschakelaar kan tot vier groepen beschermen (afhankelijk van de maximale belasting). Dit betekent ook dat bij een aardlek in een van deze groepen, alle groepen achter die aardlekschakelaar uitvallen.

Wilt u dit voorkomen? Dan kunt u kiezen voor aardlekautomaten (RCBO's), die de functie van aardlekschakelaar en installatieautomaat combineren per groep. Of u kiest voor een selectieve opbouw met meerdere aardlekschakelaars.

Bent u bezig met het samenstellen van een groepenkast? Dan helpt onze configurator u bij het kiezen van de juiste componenten.

Aardlekschakelaar aansluiten

Het aansluiten van een aardlekschakelaar is werk voor een erkend elektricien. Hoewel het technisch gezien niet ingewikkeld is, brengt werken aan uw groepenkast risico's met zich mee.

Waarom niet zelf doen?

• U werkt met spanningen van 230V of 400V, wat levensgevaarlijk is
• Een foutieve aansluiting kan ertoe leiden dat de aardlekbeveiliging niet functioneert, terwijl u denkt beschermd te zijn
• In Nederland moet een installatie voldoen aan de NEN 1010 norm; een erkend installateur garandeert dit
• Bij schade door een onjuist aangesloten installatie kan uw verzekering weigeren uit te keren

Basisprincipes van de aansluiting

Voor wie wil begrijpen hoe de aansluiting in principe werkt:

• De aardlekschakelaar wordt gemonteerd op een DIN-rail in de groepenkast
• De voedingskabels (fase en nul) komen aan de bovenzijde binnen
• De uitgaande kabels gaan aan de onderzijde naar de installatieautomaten
• De fase- en nuldraad moeten altijd door dezelfde aardlekschakelaar lopen
• Na aansluiting moet de testknop worden gecontroleerd

Laat de daadwerkelijke aansluiting altijd over aan een vakman. Heeft u vragen over welke aardlekschakelaar geschikt is voor uw situatie? Neem dan contact met ons op.

Veelgestelde vragen over aardlekschakelaars

Wat is het verschil tussen een aardlekschakelaar en een installatieautomaat?

Een aardlekschakelaar beschermt tegen aardlekstromen (stroom die weglekt via de aarde of een persoon). Een installatieautomaat beschermt tegen overbelasting en kortsluiting. Beide componenten zijn nodig in een groepenkast en vullen elkaar aan.

Kan een aardlekschakelaar zonder reden uitschakelen?

Technisch gezien schakelt een aardlekschakelaar nooit "zonder reden" uit. Er is altijd een lekstroom die de drempelwaarde overschrijdt. Soms is de oorzaak lastig te vinden: vocht in een aansluitdoos, een verouderd apparaat met lichte isolatieschade, of meerdere apparaten die samen net genoeg lekstroom veroorzaken. Een elektricien kan de oorzaak opsporen.

Welk type aardlekschakelaar heb ik nodig?

Voor een standaard woninginstallatie is Type A de norm. Heeft u een laadpaal, warmtepomp of bepaalde zonnepaneel-omvormers, dan kan Type B vereist zijn. Raadpleeg altijd de installatievoorschriften van het betreffende apparaat of vraag advies aan een installateur.

Hoe weet ik of mijn aardlekschakelaar nog goed werkt?

Test de aardlekschakelaar met de testknop (T-knop). Als de schakelaar direct uitschakelt, functioneert het testmechanisme. Voor een volledige controle van de uitschakelsnelheid en het uitschakelstroomniveau is een meting door een elektricien nodig.

Hoeveel aardlekschakelaars heb ik nodig in mijn groepenkast?

Dat hangt af van het aantal groepen en uw wens voor selectiviteit. Een minimale opstelling heeft een aardlekschakelaar die alle groepen beveiligt. Een betere opstelling verdeelt de groepen over meerdere aardlekschakelaars, zodat bij een aardlek niet de gehele woning zonder stroom valt. De beste selectiviteit bereikt u met aardlekautomaten per groep.

Wat kost een aardlekschakelaar?

De prijs varieert per type en uitvoering. Reken op ongeveer €25 tot €50 voor een Type A aardlekschakelaar en €80 tot €150 voor een Type B. Een selectieve (Type A-S) variant zit daar tussenin. Op flinkelektro.nl vindt u het actuele aanbod met prijzen.

Hulp nodig bij het kiezen?

Heeft u vragen over welke aardlekschakelaar het beste past in uw situatie? Of wilt u hulp bij het samenstellen van een complete groepenkast? Het team van Flink Elektro staat voor u klaar.

• Telefoon: 0524-711007 (dagelijks bereikbaar tot 22:00)
• WhatsApp: 0654977720
• E-mail: info@flinkelektro.nl

Bekijk ons assortiment aardlekschakelaars van SEP en vind de juiste component voor uw groepenkast.